Almanca Birleşik Kelimeler: Artikel, Çoğul, Bağlantı Sesleri ve Konu Konu Örnekler

Almanca birleşik kelimeler, iki ya da daha çok kelimenin bitişik yazılarak tek bir yeni kelime oluşturmasıdır: das Haus (ev) ve die Tür (kapı) birleşince die Haustür (ev kapısı) olur. Almancada bu yolla her gün yeni kelimeler türetilir; Kühlschrank (buzdolabı), Bahnhof (tren istasyonu) ya da Krankenhaus (hastane) gibi en temel kelimelerin çoğu aslında birleşik kelimedir. Dil bilgisinde bunlara Kompositum (çoğulu Komposita) ya da Zusammensetzung denir. Bu yazıda Almanca birleşik isimlerin nasıl kurulduğunu, artikelinin ve çoğulunun nasıl bulunduğunu, kelimeler arasına giren -s-, -n-, -er- gibi bağlantı seslerini, tire ve vurgu kurallarını, Türkçe isim tamlamalarıyla farkını ve konu konu birleşik kelime listelerini bol örnekle anlatıyoruz. İsimlerin genel kuralları için Almanca isimler yazımıza da bakabilirsiniz.

Kısaca

  • Birleşik kelime = belirleyen kelime (Bestimmungswort) + temel kelime (Grundwort): Haus + Tür = Haustür.
  • Artikel ve çoğul son kelimeden gelir: das Haus + die Tür = die Haustür, çoğulu die Haustüren.
  • Kelimeler arasına bazen bir bağlantı sesi girer (Arbeitszimmer, Straßenbahn, Kinderzimmer); bu sesler büyük ölçüde düzensizdir, kelimeyle birlikte öğrenilir.
  • Birleşik isimler bitişik ve yalnız ilk harfi büyük yazılır; tire yalnız kısaltma, rakam, okunurluk ve bazı özel isimlerde kullanılır. Vurgu genellikle ilk parçadadır.
Almanca birleşik kelime şeması: das Haus + die Tür = die Haustür (çoğul die Haustüren), der Tisch + die Decke = die Tischdecke (çoğul die Tischdecken); artikel, çoğul ve anlam son kelimeden gelir
Almanca birleşik kelime şeması: das Haus + die Tür = die Haustür (çoğul die Haustüren), der Tisch + die Decke = die Tischdecke (çoğul die Tischdecken); artikel, çoğul ve anlam son kelimeden gelir

Almanca kelimeleri uygulamayla pekiştirin

Kelimeleri ve artikellerini kısa alıştırmalar, kartlar ve testlerle tekrar edebilirsiniz.

Almanca Birleşik Kelimeler Nedir?

Birleşik kelime, kendi başına anlamı olan iki ya da daha çok kelimenin yan yana gelip tek bir kelime gibi davranmasıdır. Türkçede de “buzdolabı”, “hanımeli”, “ayakkabı” gibi birleşik kelimeler vardır; ancak Almancada bu yöntem çok daha yaygındır ve hâlâ canlıdır. Bir Alman, ihtiyaç duyduğunda sözlükte hiç olmayan bir birleşik kelimeyi anında kurabilir ve karşısındaki onu sorunsuz anlar: Kaffeetasse (kahve fincanı), Teetasse (çay fincanı), Lieblingstasse (en sevdiğim fincan) gibi.

Almanca birleşik kelimelerin büyük çoğunluğu isimdir; bu yüzden konu çoğu zaman “Almanca birleşik isimler” adıyla da anlatılır. Bunun yanında hellblau (açık mavi) gibi birleşik sıfatlar da vardır. kennenlernen (tanışmak), Rad fahren (bisiklete binmek) gibi fiil birleşmeleri ayrı bir konudur; onları Almanca birleşik fiiller yazımızda anlattık.

  • die Hand + der Schuh → der Handschuh
    el + ayakkabı → eldiven
  • der Apfel + der Saft → der Apfelsaft
    elma + meyve suyu → elma suyu
  • die Woche + das Ende → das Wochenende
    hafta + son → hafta sonu
  • die Wand + die Uhr → die Wanduhr
    duvar + saat → duvar saati
  • der Fuß + der Ball → der Fußball
    ayak + top → futbol

Almanca Bestimmungswort ve Grundwort

Bir birleşik kelimenin iki temel parçası vardır. Son parça Grundwort (temel kelime) adını alır; kelimenin ne olduğunu söyler. Önündeki parça ise Bestimmungswort (belirleyen kelime) adını alır; temel kelimeyi daraltır, “ne tür?”, “ne için?”, “nerede?”, “neyden yapılmış?” gibi sorulara cevap verir:

Birleşik kelimeBelirleyen (Bestimmungswort)Temel kelime (Grundwort)Soru
der HolztischHolz (tahta)Tisch (masa)neyden yapılmış?
der KüchentischKüche (mutfak)Tisch (masa)nerede?
der Schreibtischschreiben (yazmak)Tisch (masa)ne için?
der CouchtischCouch (kanepe)Tisch (masa)neyin yanında?

Dört kelimenin hepsi sonuçta bir masadır; ilk parçalar yalnızca hangi masa olduğunu söyler. Bu mantığı kavradığınızda tanımadığınız birçok birleşik kelimenin anlamını kendiniz çıkarabilirsiniz.

Almanca Birleşik Kelime Yapma Kuralları

Almanca birleşik kelime yaparken üç temel kural vardır: Artikeli son kelime belirler, çoğulu son kelime belirler ve asıl anlamı son kelime belirler. Bu üç kural birbirine bağlıdır; çünkü kelimenin “ne olduğu” hep sondaki temel kelimedir.

Almanca birleşik kelimelerin artikeli

Birleşik kelimenin artikeli son kelimenin artikelidir. Öndeki kelimenin artikeli ne olursa olsun önemli değildir. Bu kural, Almanca artikel öğrenirken en çok işe yarayan kurallardan biridir: Uzun bir kelimenin artikelini bilmiyorsanız son parçasına bakın.

ParçalarBirleşik kelimeTürkçe
das Haus + die Türdie Haustürev kapısı
die Hand + der Schuhder Handschuheldiven
die Kinder + das Buchdas Kinderbuchçocuk kitabı
der Abend + die Schuledie Abendschuleakşam okulu
der Tisch + die Deckedie Tischdeckemasa örtüsü
die Kranken + das Hausdas Krankenhaushastane
die Autobahn + das Kreuzdas Autobahnkreuzotoyol kavşağı

Tablodaki Krankenhaus kelimesinde ilk parça aslında die Kranken (hastalar) isminden gelir; kelime kelime “hastalar evi” demektir. Artikel yine sondaki das Haus’tan alınır. Artikelleri tahmin etmenin başka yolları için Almanca artikel bulma yazımıza bakabilirsiniz.

Az sayıda istisna var

Kural çok güçlüdür ama istisnasız değildir. En bilinen örnek der Mittwoch (çarşamba): die Woche ile bittiği hâlde eril kullanılır. -mut ile biten kelimelerde de karışıklık vardır: der Mut (cesaret) eril olduğu hâlde die Großmut (cömertlik) ve die Wehmut (hüzün) dişil, der Übermut (taşkınlık) ise erildir. Bu tür kelimeler azdır; gündelik birleşik kelimelerin neredeyse tamamında son kelime kuralı doğru sonuç verir.

Almanca birleşik isimlerde çoğul

Birleşik kelimeyi çoğul yaparken yalnızca son kelime çoğul olur; öndeki parça değişmez. Son kelimenin çoğulunu biliyorsanız birleşik kelimenin çoğulunu da bilirsiniz:

AlmancaÇoğulTürkçe
die Haustürdie Haustürenev kapısı → ev kapıları
die Tischdeckedie Tischdeckenmasa örtüsü → masa örtüleri
das Schulbuchdie Schulbücherders kitabı → ders kitapları
der Bahnhofdie Bahnhöfeistasyon → istasyonlar
das Krankenhausdie Krankenhäuserhastane → hastaneler
der Handschuhdie Handschuheeldiven → eldivenler

Dikkat: die Haustüren doğrudur, die Häusertüren yanlıştır. Öndeki Haus çoğul anlam taşısa bile biçim değiştirmez. Aynı durum ismin hâllerinde de geçerlidir; ek her zaman sona gelir: des Krankenhauses, in den Krankenhäusern. Çoğul eklerinin kuralları için Almanca çoğul yapma kuralları yazımızı okuyabilirsiniz.

Almanca birleşik kelimelerde anlamı belirleyen kelime

Birleşik kelimenin asıl anlamı da son kelimeden gelir. Bu yüzden aynı iki kelimeyi ters sırayla birleştirirseniz bambaşka bir şey elde edersiniz:

Almanca birleşik kelimelerde sıra anlamı değiştirir: das Gartenhaus (bahçe evi) ve der Hausgarten (evin bahçesi), der Blumentopf (saksı) ve die Topfblume (saksı çiçeği)
Almanca birleşik kelimelerde sıra anlamı değiştirir: das Gartenhaus (bahçe evi) ve der Hausgarten (evin bahçesi), der Blumentopf (saksı) ve die Topfblume (saksı çiçeği)
AlmancaÇoğulTürkçe
das Gartenhausdie Gartenhäuserbahçe evi, bahçedeki kulübe (bir tür ev)
der Hausgartendie Hausgärtenevin bahçesi (bir tür bahçe)
der Blumentopfdie Blumentöpfesaksı (bir tür kap)
die Topfblumedie Topfblumensaksı çiçeği (bir tür çiçek)

Artikellerin de sırayla birlikte değiştiğine dikkat edin: das Gartenhaus (çünkü das Haus), ama der Hausgarten (çünkü der Garten). Türkçe karşılık ararken de aynı yolu izleyin: “duvar saati” bir tür saattir, bu yüzden Almancası die Wanduhr olur; Uhrwand değil.

Almanca Birleşik Kelimelerde Bağlantı Sesleri (Fugenelemente)

Bazı birleşik kelimelerde iki parça doğrudan yan yana gelir (Haus + Tür = Haustür), bazılarında ise araya küçük bir ses girer: Arbeit + s + Zimmer = Arbeitszimmer. Bu seslere Fugenelement ya da Fugenlaut (bağlantı sesi, ek yeri sesi) denir. Bağlantı sesinin kendine ait bir anlamı yoktur; kelimenin daha kolay söylenmesine yarar ve tarihsel olarak eski hâl ve çoğul eklerinden gelir.

Almanca bağlantı sesleri kartları: -s- Arbeitszimmer, -es- Bundesland, -n- Straßenbahn, -er- Kinderzimmer, -e- Hundehütte ve -e düşmesi Schulbuch
Almanca bağlantı sesleri kartları: -s- Arbeitszimmer, -es- Bundesland, -n- Straßenbahn, -er- Kinderzimmer, -e- Hundehütte ve -e düşmesi Schulbuch

Bağlantı sesleri büyük ölçüde düzensizdir

Hangi kelimede hangi bağlantı sesinin kullanılacağını her zaman doğru gösteren tek bir kural yoktur. Aynı ilk kelime farklı birleşmelerde farklı davranabilir: die Schiffsreise (gemi yolculuğu) ama die Schifffahrt (denizcilik). Bazı kelimeler bölgeye göre bile değişir: Almanya’nın çoğunda der Schweinebraten, Güney Almanya ve Avusturya’da der Schweinsbraten (domuz kızartması). Aşağıdaki gruplar size eğilimleri gösterir; en güvenli yol, birleşik kelimeyi bağlantı sesiyle birlikte ezberlemektir.

Almanca -s- ve -es- bağlantısı

En sık görülen bağlantı sesi -s-’dir. Bu sesin neredeyse her zaman geldiği bir grup vardır: İlk kelime -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät, -ling ile bitiyorsa araya -s- girer. Bu, bağlantı seslerindeki en düzenli kuraldır:

ParçalarBirleşik kelimeTürkçe
die Wohnung + die Türdie Wohnungstürdaire kapısı
die Zeitung + der Artikelder Zeitungsartikelgazete makalesi
die Geschwindigkeit + die Begrenzungdie Geschwindigkeitsbegrenzunghız sınırı
die Mannschaft + der Kapitänder Mannschaftskapitäntakım kaptanı
die Religion + der Unterrichtder Religionsunterrichtdin dersi
die Universität + die Bibliothekdie Universitätsbibliotheküniversite kütüphanesi
der Frühling + der Anfangder Frühlingsanfangbaharın başlangıcı

Bu grubun dışında da -s- sık görülür, ama artık tahmin edilemez: der Geburtstag (doğum günü), der Arbeitsplatz (iş yeri), der Liebesbrief (aşk mektubu), die Lebensmittel (gıda maddeleri). Arbeit dişil bir kelimedir ve hiçbir hâlde -s eki almaz; yine de Arbeitszimmer’de -s- vardır. Bu, bağlantı sesinin bir hâl eki olmadığını, yalnızca bir ses köprüsü olduğunu gösterir.

-es- bağlantısı daha seyrektir ve genellikle tek heceli eril ya da nötr kelimelerden sonra gelir:

  • der Bund + das Land → das Bundesland
    federasyon + ülke → eyalet
  • der Tag + die Zeitung → die Tageszeitung
    gün + gazete → günlük gazete
  • der Freund + der Kreis → der Freundeskreis
    arkadaş + çevre → arkadaş çevresi
  • das Jahr + die Zeit → die Jahreszeit
    yıl + zaman → mevsim

Almanca -n- ve -en- bağlantısı

İlk kelime -e ile biten bir dişil isimse araya sık sık -n- girer (ama aşağıda göreceğiniz gibi bazı kelimelerde -e düşer). Çoğulu -en ile yapılan kelimelerde ise -en- görülür. Bu biçim çoğu zaman kelimenin çoğuluna benzer, ama anlam çoğul olmak zorunda değildir: Sonnenbrille tek bir güneşe karşı takılır.

ParçalarBirleşik kelimeTürkçe
die Straße + die Bahndie Straßenbahntramvay
die Sonne + die Brilledie Sonnenbrillegüneş gözlüğü
die Blume + der Ladender Blumenladençiçekçi dükkânı
die Tasche + die Lampedie Taschenlampeel feneri
die Frau + der Arztder Frauenarztkadın doğum uzmanı
der Student + das Wohnheimdas Studentenwohnheimöğrenci yurdu

Almanca -er- ve -e- bağlantısı

-er- ve -e- bağlantıları da çoğu zaman ilk kelimenin çoğul biçimine benzer. Kind → Kinder, Bild → Bilder, Gast → Gäste gibi; bu yüzden bazı kelimelerde ilk parçada umlaut da görülür:

  • das Kind + das Zimmer → das Kinderzimmer
    çocuk odası
  • das Kind + der Garten → der Kindergarten
    anaokulu
  • das Bild + das Buch → das Bilderbuch
    resimli kitap
  • das Ei + der Becher → der Eierbecher
    yumurtalık (haşlanmış yumurta kabı)
  • der Hund + die Hütte → die Hundehütte
    köpek kulübesi
  • der Gast + das Zimmer → das Gästezimmer
    misafir odası
  • das Pferd + der Stall → der Pferdestall
    at ahırı

Almanca birleşik kelimelerde düşen -e

Bağlantı sesi eklenmesinin tersi de olur: -e ile biten bazı kelimeler birleşik kelimenin ilk parçası olunca son -e’lerini kaybeder. Bu da düzenli değildir; Schule Schulbuch’ta -e’sini kaybeder, Straße ise Straßenbahn’da -n- alır.

ParçalarBirleşik kelimeTürkçe
die Schule + das Buchdas Schulbuchders kitabı
die Sprache + der Kursder Sprachkursdil kursu
die Kirche + der Turmder Kirchturmkilise kulesi
die Erde + das Bebendas Erdbebendeprem
das Ende + die Stationdie Endstationson durak

Almanca Birleşik Kelime Türleri

Birleşik kelimenin son parçası çoğu zaman bir isimdir; ilk parça ise isim, sıfat, fiil kökü ya da edat olabilir. Kelimenin türünü (isim mi sıfat mı) her zaman son parça belirler.

TürÖrnekTürkçe
isim + isimdas Wohnzimmeroturma odası
sıfat + isimdie Großstadtbüyük şehir
fiil kökü + isimder Schreibtischyazı masası
edat / zarf + isimder Vorortbanliyö, kenar mahalle
isim + sıfateiskaltbuz gibi
sıfat + sıfathellblauaçık mavi

Almanca isim + isim birleşik kelimeler

En kalabalık grup budur. İki isim yan yana gelir; gerekirse araya bir bağlantı sesi girer. Artikel ve çoğul her zaman son isimden alınır:

AlmancaÇoğulTürkçe
der Apfelkuchendie Apfelkuchenelmalı kek, elmalı turta
das Weinglasdie Weingläserşarap kadehi
die Postkartedie Postkartenkartpostal
das Stadttheaterdie Stadttheaterşehir tiyatrosu
die Telefonnummerdie Telefonnummerntelefon numarası
der Kartoffelsalatdie Kartoffelsalatepatates salatası
das Reisebürodie Reisebürosseyahat acentesi
der Taxifahrerdie Taxifahrertaksi şoförü

Almanca sıfat + isim birleşik kelimeler

İlk parça bir sıfat olduğunda sıfat çekim eki almaz ve büyük harfle başlayan tek bir isim oluşur. der rote Wein (kırmızı şarap) bir sıfat + isim öbeğidir; der Rotwein ise bir şarap türünün adıdır. Birleşik kelime çoğu zaman yerleşmiş bir kavramı anlatır:

AlmancaÇoğulTürkçe
die Großstadtdie Großstädtebüyük şehir
die Kleinstadtdie Kleinstädteküçük şehir, kasaba
die Altstadtdie Altstädteeski şehir, tarihî merkez
der Rotweindie Rotweinekırmızı şarap
das Weißbrotdie Weißbrotebeyaz ekmek
die Großeltern(yalnız çoğul)büyükanne ve büyükbaba
das Hochhausdie Hochhäuseryüksek bina, gökdelen
das Kleingeld–bozuk para

Sıfat + isim birleşmelerinde anlam bazen parçaların toplamından uzaklaşır: die Hochzeit “yüksek zaman” değil “düğün”, der Schwarzfahrer “siyah sürücü” değil “biletsiz yolcu”dur.

Almanca fiil kökü + isim birleşik kelimeler

İlk parça bir fiilse mastar eki -en düşer ve yalnızca fiil kökü kalır: schreiben → schreib-, waschen → wasch-. Bazı fiillerde kökün sonuna -e- eklenir: warten → Wartezimmer, halten → Haltestelle. Bu kelimeler genellikle “bir şeyin ne için kullanıldığını” anlatır. Fiillerden ek yoluyla isim yapmak (-ung, -er gibi) ayrı bir konudur: Almanca fiilden isim yapma.

ParçalarBirleşik kelimeTürkçe
schreiben + der Tischder Schreibtischyazı masası
waschen + die Maschinedie Waschmaschineçamaşır makinesi
essen + das Zimmerdas Esszimmeryemek odası
schlafen + das Zimmerdas Schlafzimmeryatak odası
fahren + das Raddas Fahrradbisiklet
spielen + der Platzder Spielplatzoyun parkı
warten + das Zimmerdas Wartezimmerbekleme odası
halten + die Stelledie Haltestelledurak

Almanca edat ve zarf + isim birleşik kelimeler

vor, nach, unter, über, neben, mit, hinter gibi edatlar ve zarflar da birleşik kelimenin ilk parçası olabilir. Edat burada yer, zaman ya da birliktelik bildirir:

ParçalarBirleşik kelimeTürkçe
vor + der Ortder Vorortbanliyö, kenar mahalle
nach + der Mittagder Nachmittagöğleden sonra
vor + der Mittagder Vormittagöğleden önce
hinter + die Türdie Hintertürarka kapı
unter + das Geschossdas Untergeschossbodrum kat
über + die Stundedie Überstundefazla mesai saati
neben + die Straßedie Nebenstraßeara sokak
mit + der Arbeiterder Mitarbeiterçalışan, iş arkadaşı

Almanca üç ve daha çok parçalı birleşik kelimeler

Bir birleşik kelime, başka bir birleşik kelimeyle yeniden birleşebilir. Böylece üç, dört, hatta daha çok parçalı kelimeler ortaya çıkar. Kural değişmez: Artikel ve çoğul en sondaki kelimeden gelir.

AlmancaÇoğulTürkçe
der Haustürschlüsseldie Haustürschlüsselev kapısı anahtarı (Haus + Tür + Schlüssel)
der Hauptbahnhofdie Hauptbahnhöfeana tren istasyonu (Haupt + Bahn + Hof)
der Geburtstagskuchendie Geburtstagskuchendoğum günü pastası (Geburt + s + Tag + s + Kuchen)
die Bushaltestelledie Bushaltestellenotobüs durağı (Bus + Halt(e) + Stelle)
die Kinderzimmerlampedie Kinderzimmerlampençocuk odası lambası
die Fußballweltmeisterschaftdie FußballweltmeisterschaftenFutbol Dünya Kupası (Dünya Şampiyonası)

Resmî dilde, hukukta ve teknik metinlerde çok uzun birleşik kelimeler sık görülür. Almancanın meşhur uzun kelimelerini ve kaç harfe kadar uzayabildiklerini en uzun Almanca kelime yazımızda topladık. Birleşik kelimelerin Almancanın kelime sayısını nasıl etkilediğini merak ediyorsanız Almancada kaç kelime var yazımıza göz atabilirsiniz.

Almanca Birleşik Sıfatlar

Son parçası sıfat olan birleşik kelimeler de sıfattır ve küçük harfle yazılır. İlk parça bir isim, sıfat ya da başka bir kelime olabilir. Birleşik sıfatlar özellikle renklerde ve benzetmelerde yaygındır:

Birleşik sıfatParçalarTürkçe
hellblauhell + blauaçık mavi
dunkelgründunkel + grünkoyu yeşil
eiskaltEis + kaltbuz gibi soğuk
steinhartStein + harttaş gibi sert
schneeweißSchnee + weißkar beyazı
blitzschnellBlitz + schnellşimşek gibi hızlı
kinderleichtKinder + leichtçocuk oyuncağı, çok kolay
luftleerLuft + leerhavasız, havası alınmış
umweltfreundlichUmwelt + freundlichçevre dostu

eiskalt, steinhart, schneeweiß gibi birleşik sıfatlarda ilk parça bir benzetme yapar ve anlamı güçlendirir: Das Wasser ist eiskalt. (Su buz gibi.) Birleşik sıfat cümlede normal bir sıfat gibi çekimlenir: ein hellblaues Hemd (açık mavi bir gömlek). Renklerin birleşik biçimleri için Almanca renkler ve artikelleri yazımıza, isimlere ek getirerek sıfat yapmak için ise Almanca isimlerden sıfat türetme yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca Birleşik Kelimelerin Yazımı

Almanca birleşik kelimeler bitişik yazılır. Türkçede “çocuk odası” iki ayrı kelimedir; Almancada ise Kinderzimmer tek kelimedir. Kinder Zimmer ya da Haus Tür gibi ayrı yazımlar yanlıştır. Birleşik isimde yalnızca ilk harf büyük yazılır; ikinci parça büyük harfle başlamaz:

  • die Haustür (doğru) – die HausTür, die Haus Tür (yanlış)
    ev kapısı
  • die Großstadt (doğru) – die GroßStadt (yanlış)
    büyük şehir
  • der Haustürschlüssel (doğru) – der HausTürschlüssel (yanlış)
    ev kapısı anahtarı

İlk parça sıfat ya da fiil olsa bile birleşik isim büyük harfle başlar: groß → die Großstadt, schreiben → der Schreibtisch. Almancada büyük harf kurallarının tamamı için Almanca büyük harfler yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca birleşik kelimelerde tire

Tire (Bindestrich) birleşik kelimelerde istisnadır; yalnızca belirli durumlarda kullanılır:

DurumÖrnekTürkçe
Kısaltma ya da tek harf içeriyorsadie U-Bahn, die E-Mail, der Lkw-Fahrer, der USB-Stickmetro, e-posta, kamyon şoförü, USB bellek
Rakam içeriyorsadie 3-Zimmer-Wohnung, der 10-Euro-Schein3 odalı daire, 10 avroluk banknot
Okunurluğu artırmak için (isteğe bağlı)das Tee-Ei, das Musik-Erlebençay süzgeci (yumurta biçimli), müziği yaşamak
Çok kelimeli özel isimlerdedas Albert-Einstein-Gymnasium, die Konrad-Adenauer-StraßeAlbert Einstein Lisesi, Konrad Adenauer Caddesi
Eşit iki parçalı yer adlarındaBaden-Württemberg, Nordrhein-Westfaleniki Alman eyaleti

Okunurluk için tire özellikle aynı harfler yan yana geldiğinde ya da kelime iki türlü okunabildiğinde kullanılır. Musikerleben hem Musik-Erleben (müziği yaşamak) hem Musiker-Leben (müzisyen hayatı) diye okunabilir; tire hangisinin kastedildiğini gösterir. Tireli birleşik isimlerde ilk kelime ve tireden sonraki isim büyük harfle yazılır: die E-Mail-Adresse.

Sokak adlarında ilginç bir fark vardır: Tek kelimelik bir isimle kurulan sokak adı bitişik yazılır (die Schillerstraße), birden çok kelimeli isimle kurulan sokak adı ise tireyle yazılır (die Konrad-Adenauer-Straße). Almanca kısaltmaların listesi için Almanca kısaltmalar yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca Birleşik Kelimelerde Vurgu

Almanca birleşik kelimelerde ana vurgu genellikle ilk parçadadır, yani belirleyen kelimenin üzerindedir. Aşağıdaki örneklerde vurgulu hece büyük harfle gösterilmiştir:

  • die Haustür → HAUS-tür
    ev kapısı
  • der Bahnhof → BAHN-hof
    tren istasyonu
  • das Kinderzimmer → KIN-der-zim-mer
    çocuk odası
  • der Kühlschrank → KÜHL-schrank
    buzdolabı
  • der Hauptbahnhof → HAUPT-bahn-hof
    ana tren istasyonu

Bu bir eğilimdir, kesin kural değildir. Bilinen istisnalar arasında das Jahrhundert (yüzyıl; vurgu -HUN- hecesinde) ve das Jahrzehnt (on yıl; vurgu -ZEHNT hecesinde) sayılabilir. Okunuşun genel kuralları için Almanca telaffuz kuralları yazımızı okuyabilirsiniz.

Almanca Birleşik Kelimeler ve Türkçe İsim Tamlamaları

Türkçe konuşanlar için iyi bir haber: Almanca birleşik kelimelerde sıralama Türkçeyle aynıdır. Türkçe isim tamlamasında da önce belirleyen, sonra belirlenen gelir: “çocuk odası”, “duvar saati”, “kapı anahtarı”. Almancada da önce Kinder, sonra Zimmer gelir. Farklar şunlardır:

  • Türkçede iki ayrı kelime ve bir iyelik eki vardır (“çocuk odası”); Almancada iki parça bitişik yazılır ve iyelik eki yoktur (Kinderzimmer). Araya giren -s-, -n-, -er- sesleri iyelik eki değildir.
  • Türkçe “çocuk odası” (belirtisiz tamlama) ile “çocuğun odası” (belirtili tamlama) farklıdır. Almancada belirtisiz tamlama genellikle birleşik kelimeyle (das Kinderzimmer), belirli bir kişiye ait olma ise Genitiv ya da von ile söylenir: das Zimmer des Kindes (çocuğun odası).
  • Türkçe bazı Almanca birleşik kelimeleri tek kelimeyle karşılar: Handschuh = eldiven, Fahrrad = bisiklet, Krankenhaus = hastane.
  • Bazı birleşik kelimeler Türkçeye sıfat tamlaması ya da -li ekiyle çevrilir: Rotwein = kırmızı şarap, Apfelkuchen = elmalı kek, Käsebrot = peynirli ekmek.
AlmancaTürkçe yapıTürkçe
das Kinderzimmerisim tamlamasıçocuk odası
die Wanduhrisim tamlamasıduvar saati
der Kühlschrankbirleşik kelimebuzdolabı
der Handschuhtek kelimeeldiven
der Rotweinsıfat + isimkırmızı şarap
das Käsebrot-li ekipeynirli ekmek

Almanca Uzun Birleşik Kelimeleri Anlama: Parçalara Ayırma

Uzun bir Almanca kelimeyle karşılaştığınızda paniğe gerek yok. Kelimeyi parçalarına ayırıp sağdan sola okumak çoğu zaman anlamı ortaya çıkarır. Şu adımları izleyin:

  1. Son parçayı bulun: Kelimenin ne olduğunu ve artikelini o söyler.
  2. Bağlantı seslerini ayırın: Parçalar arasındaki -s-, -es-, -n-, -en-, -er-, -e- seslerini çıkarın.
  3. Sağdan sola “ne tür?” diye sorun: Her parça, sağındaki parçayı daraltır.

Örnek: die Geschwindigkeitsbegrenzung → Geschwindigkeit (hız) + s + Begrenzung (sınırlama). Son parça die Begrenzung olduğu için kelime dişildir: “hız sınırlaması”. Bir başka örnek: der Haustürschlüssel → önce Schlüssel (anahtar), hangi anahtar? Haustür’ün (ev kapısının) anahtarı.

  • das Studentenwohnheim → Student + en + Wohn + Heim
    öğrenci yurdu (öğrencilerin kaldığı yurt)
  • die Krankenversicherung → Kranken + Versicherung
    sağlık sigortası (hastalık sigortası)
  • der Personalausweis → Personal + Ausweis
    kimlik kartı
  • die Fahrkartenkontrolle → Fahr + Karte + n + Kontrolle
    bilet kontrolü

Sözlükte bulamadığınız bir birleşik kelimeyi parçalarıyla aratabilirsiniz; parçaların anlamı çoğu zaman bütünün anlamına götürür. Yalnız Hochzeit (düğün) ya da Schwarzfahrer (biletsiz yolcu) gibi anlamı kalıplaşmış kelimelerde bu yöntem tek başına yetmez.

Almanca Birleşik Kelimeler Listesi: Konu Konu Örnekler

Aşağıda günlük hayatta en çok karşılaşacağınız birleşik kelimeleri konularına göre topladık. Her tabloda artikel, çoğul ve Türkçe karşılık verilmiştir.

Almanca birleşik kelimeler kartları: das Wohnzimmer (oturma odası), die Haustür (ev kapısı), der Kühlschrank (buzdolabı), die Straßenbahn (tramvay), das Krankenhaus (hastane), der Bahnhof (tren istasyonu), çoğullarıyla
Almanca birleşik kelimeler kartları: das Wohnzimmer (oturma odası), die Haustür (ev kapısı), der Kühlschrank (buzdolabı), die Straßenbahn (tramvay), das Krankenhaus (hastane), der Bahnhof (tren istasyonu), çoğullarıyla

Almanca ev ile ilgili birleşik kelimeler

AlmancaÇoğulTürkçe
das Wohnzimmerdie Wohnzimmeroturma odası
das Schlafzimmerdie Schlafzimmeryatak odası
das Badezimmerdie Badezimmerbanyo
das Kinderzimmerdie Kinderzimmerçocuk odası
die Haustürdie Haustürenev kapısı
der Hausschlüsseldie Hausschlüsselev anahtarı
der Kleiderschrankdie Kleiderschränkegardırop
das Bücherregaldie Bücherregalekitaplık
die Stehlampedie Stehlampenayaklı lamba
die Waschmaschinedie Waschmaschinençamaşır makinesi

Evdeki eşyaların daha uzun listesi için Almanca ev eşyaları yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca okul ile ilgili birleşik kelimeler

AlmancaÇoğulTürkçe
das Klassenzimmerdie Klassenzimmersınıf (derslik)
der Schulhofdie Schulhöfeokul bahçesi
das Schulbuchdie Schulbücherders kitabı
die Schultaschedie Schultaschenokul çantası
die Hausaufgabedie Hausaufgabenev ödevi
der Stundenplandie Stundenpläneders programı
der Bleistiftdie Bleistiftekurşun kalem
der Kugelschreiberdie Kugelschreibertükenmez kalem
das Wörterbuchdie Wörterbüchersözlük
die Turnhalledie Turnhallenspor salonu

Okulda kullanılan diğer eşyalar için Almanca okul eşyaları yazımıza göz atabilirsiniz.

Almanca şehir ile ilgili birleşik kelimeler

AlmancaÇoğulTürkçe
der Bahnhofdie Bahnhöfetren istasyonu
die Haltestelledie Haltestellendurak
die Straßenbahndie Straßenbahnentramvay
die Altstadtdie Altstädteeski şehir, tarihî merkez
das Rathausdie Rathäuserbelediye binası
der Marktplatzdie Marktplätzepazar meydanı
das Kaufhausdie Kaufhäuserbüyük mağaza
das Krankenhausdie Krankenhäuserhastane
der Parkplatzdie Parkplätzeotopark, park yeri
die Fußgängerzonedie Fußgängerzonenyaya bölgesi

Almanca mutfak ile ilgili birleşik kelimeler

AlmancaÇoğulTürkçe
der Kühlschrankdie Kühlschränkebuzdolabı
der Backofendie Backöfenfırın
die Spülmaschinedie Spülmaschinenbulaşık makinesi
die Kaffeemaschinedie Kaffeemaschinenkahve makinesi
der Kochtopfdie Kochtöpfetencere
die Bratpfannedie Bratpfannenkızartma tavası
der Teelöffeldie Teelöffelçay kaşığı
das Schneidebrettdie Schneidebretterkesme tahtası
der Mülleimerdie Mülleimerçöp kovası
die Tischdeckedie Tischdeckenmasa örtüsü

Mutfaktaki diğer eşyalar ve artikelleri için Almanca mutfak eşyaları yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca iş ile ilgili birleşik kelimeler

AlmancaÇoğulTürkçe
der Arbeitsplatzdie Arbeitsplätzeiş yeri, iş
der Arbeitsvertragdie Arbeitsverträgeiş sözleşmesi
die Arbeitszeitdie Arbeitszeitençalışma saati
das Vorstellungsgesprächdie Vorstellungsgesprächeiş görüşmesi
der Lebenslaufdie Lebensläufeözgeçmiş
der Mitarbeiterdie Mitarbeiterçalışan
der Geschäftsführerdie Geschäftsführergenel müdür
die Überstundedie Überstundenfazla mesai (saati)
der Feierabenddie Feierabendemesai bitişi, iş sonrası
die Visitenkartedie Visitenkartenkartvizit

Bu tablolardaki kelimelerin bir kısmında bağlantı seslerini de görebilirsiniz: Arbeitsplatz, Lebenslauf, Vorstellungsgespräch, Klassenzimmer, Stundenplan, Bücherregal. Kelimeleri bu sesleriyle birlikte öğrenmek, yazarken hata yapmanızı önler.

Almanca Birleşik Kelimelerde Sık Yapılan Hatalar

YanlışDoğruAçıklama
das Haustürdie Haustürartikel son kelimeden (die Tür) alınır
die Häusertürendie Haustürençoğul yalnız son kelimede yapılır
die Haus Tür / die HausTürdie Haustürbitişik yazılır, yalnız ilk harf büyük
der Roterweinder Rotweinsıfat birleşik kelimede çekim eki almaz
die Waschenmaschinedie Waschmaschinefiilin mastar eki düşer
das Arbeitzimmerdas Arbeitszimmerbağlantı sesi unutulmaz
das Schulebuchdas SchulbuchSchule’nin -e’si düşer
die Uhrwand (duvar saati)die Wanduhrönce belirleyen, sonra temel kelime

Bu hataların çoğu tek bir kuraldan kaynaklanır: Birleşik kelimenin “sahibi” son kelimedir. Artikel, çoğul, hâl eki ve anlam oradan gelir; öndeki parçalar ise yalnızca açıklama yapar ve kendi başlarına çekimlenmez.

Almanca Birleşik Kelimeler ile Kısa Metin

Metin

Am Samstagnachmittag fährt Selin mit der Straßenbahn in die Altstadt.

An der Haltestelle trifft sie ihre Freundin Mia. Die beiden gehen zuerst in ein Kaufhaus, denn Selin braucht eine neue Sonnenbrille.

Danach trinken sie auf dem Marktplatz einen Apfelsaft und essen ein Stück Apfelkuchen.

Mia erzählt von ihrem Vorstellungsgespräch: Sie hat einen Arbeitsvertrag bekommen und beginnt nächsten Monat in einem Reisebüro.

Am Abend fährt Selin mit der Straßenbahn zurück und dann mit dem Fahrrad nach Hause. Vor der Haustür merkt sie: Der Hausschlüssel liegt noch im Kaufhaus!

Türkçe çevirisi

Cumartesi öğleden sonra Selin tramvayla eski şehre gidiyor.

Durakta arkadaşı Mia ile buluşuyor. İkisi önce büyük bir mağazaya giriyor, çünkü Selin’in yeni bir güneş gözlüğüne ihtiyacı var.

Sonra pazar meydanında bir elma suyu içip bir dilim elmalı kek yiyorlar.

Mia iş görüşmesini anlatıyor: Bir iş sözleşmesi almış ve gelecek ay bir seyahat acentesinde başlıyor.

Akşam Selin tramvayla geri dönüyor, sonra bisikletle eve gidiyor. Ev kapısının önünde fark ediyor: Ev anahtarı hâlâ mağazada!

Metinde Samstagnachmittag, Straßenbahn, Altstadt, Haltestelle, Kaufhaus, Sonnenbrille, Marktplatz, Apfelsaft, Apfelkuchen, Vorstellungsgespräch, Arbeitsvertrag, Reisebüro, Fahrrad, Haustür, Hausschlüssel olmak üzere 15 birleşik kelime var. Her birinin artikelini son parçasına bakarak bulmayı deneyin.

Alıştırmalar

1Artikeli bulun (der, die, das)

  1. ___ Haustür (das Haus + die Tür)
  2. ___ Handschuh (die Hand + der Schuh)
  3. ___ Kinderbuch (die Kinder + das Buch)
  4. ___ Fahrrad (fahren + das Rad)
  5. ___ Hauptbahnhof (Haupt + die Bahn + der Hof)
Cevapları göster
  1. die Haustür
  2. der Handschuh
  3. das Kinderbuch
  4. das Fahrrad
  5. der Hauptbahnhof

2Kelimeleri birleştirin (bağlantı sesine dikkat)

  1. die Arbeit + der Platz
  2. die Sonne + die Brille
  3. das Kind + der Garten
  4. die Schule + die Tasche
  5. die Wohnung + die Tür
Cevapları göster
  1. der Arbeitsplatz (-s-)
  2. die Sonnenbrille (-n-)
  3. der Kindergarten (-er-)
  4. die Schultasche (-e düşer)
  5. die Wohnungstür (-ung’dan sonra -s-)

3Çoğul yapın

  1. das Schulbuch
  2. die Haustür
  3. der Bahnhof
  4. das Wohnzimmer
Cevapları göster
  1. die Schulbücher
  2. die Haustüren
  3. die Bahnhöfe
  4. die Wohnzimmer

4Almancasını yazın (artikeliyle)

  1. çocuk odası
  2. duvar saati
  3. çay kaşığı
  4. ders programı
Cevapları göster
  1. das Kinderzimmer
  2. die Wanduhr
  3. der Teelöffel
  4. der Stundenplan

Kelimeleri uygulamada tekrar edin

Birleşik kelimeleri ve artikellerini uygulamamızdaki alıştırmalar, kartlar ve testlerle pekiştirebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Almanca birleşik kelimelerin artikeli nasıl bulunur?

Birleşik kelimenin artikeli son kelimenin artikelidir: das Haus + die Tür = die Haustür, die Hand + der Schuh = der Handschuh. Öndeki kelimenin artikeli önemli değildir. Der Mittwoch gibi çok az istisna vardır.

Almanca birleşik kelimelerde çoğul nasıl yapılır?

Yalnızca son kelime çoğul yapılır, öndeki parça değişmez: die Haustür → die Haustüren, das Schulbuch → die Schulbücher. Die Häusertüren gibi biçimler yanlıştır.

Almanca birleşik kelimeler ayrı mı yazılır?

Hayır. Almanca birleşik kelimeler bitişik yazılır ve yalnızca ilk harf büyük olur: die Haustür, das Kinderzimmer. Tire yalnız kısaltma ve rakamlarda (die U-Bahn, die 3-Zimmer-Wohnung), çok kelimeli özel isimlerde ve okunurluğu artırmak için kullanılır.

Arbeitszimmer kelimesindeki s ne işe yarar?

Bu s bir bağlantı sesidir (Fugenelement). Anlam katmaz, kelimenin söylenişini kolaylaştırır. -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät, -ling ile biten kelimelerden sonra neredeyse her zaman gelir (Wohnungstür); diğer kelimelerde düzensizdir ve kelimeyle birlikte öğrenilir.

Birleşik kelime ile birleşik fiil aynı şey mi?

Hayır. Birleşik kelimeler çoğunlukla isimdir (das Wohnzimmer, der Kühlschrank). Birleşik fiiller ise kennenlernen, spazieren gehen ya da Rad fahren gibi fiil birleşmeleridir ve kendi yazım kuralları vardır; bunları birleşik fiiller yazımızda ayrıca anlattık.