Almanca da Kullanımı: Bağlaç, Zarf ve da-Bileşikleri (dabei, damit, daran)

Almanca da kullanımı, kısa bir kelimenin çok farklı görevler üstlenmesi yüzünden başlangıçta kafa karıştırır. da bazen “orada / burada” anlamında bir yer zarfıdır (Ist Herr Schmidt da?), bazen “o sırada” anlamında bir zaman zarfıdır (Da klingelte das Telefon.), bazen de “-dığı için” anlamında sebep bildiren bir bağlaçtır (Da es regnet, bleiben wir zu Hause.). Ayrıca edatlarla birleşerek damit, dafür, dabei, daran, darauf gibi çok sık kullanılan kelimeler oluşturur. Bu yazıda da’nın bütün kullanımlarını kurallarıyla, karşılaştırma tablolarıyla, örnek cümlelerle ve diyaloglarla anlatıyoruz.

Kısaca

  • Yer zarfı: da = orada / burada (konuşmada çoğu zaman “burada, evde” anlamında): Ich bin gleich da.
  • Zaman zarfı: da = o sırada, o zaman: Da kam mein Bruder.
  • Bağlaç: da = -dığı için; yan cümle kurar, fiil sona gider: Da ich krank bin, …
  • da + edat = da-bileşiği; edat ünlüyle başlıyorsa araya r girer: damit ama daran.
  • da-bileşikleri yalnız şeyler için kullanılır; kişiler için edat + zamir gelir: mit ihm.

Almanca da Ne Demek?

da kelimesinin Türkçede tek bir karşılığı yoktur; anlamı cümledeki görevine göre değişir. Görevini anlamak için iki şeye bakın: yan cümlede fiil sonda mı (bağlaç), yoksa da cümle başındaysa fiil hemen arkasından mı geliyor ya da da cümlenin içinde/sonunda mı duruyor (zarf)?

GörevTürkçe karşılığıÖrnek
yer zarfıorada, burada, evdeIst Herr Schmidt da?
göstermeişteDa ist der Bus!
zaman zarfıo sırada, o zamanDa klingelte das Telefon.
sebep bağlacı-dığı için, mademDa es regnet, bleiben wir zu Hause.
da-bileşiğionunla, bunun için, onu…Ich denke oft daran.
kalıpbu konuda, işte o zamanDa hast du recht.
Almanca da kelimesinin anlamları: Ist Herr Schmidt da, Da ist der Bus, Da klingelte das Telefon, Da es regnet, Ich denke oft daran, Da hast du recht
Almanca da kelimesinin anlamları: Ist Herr Schmidt da, Da ist der Bus, Da klingelte das Telefon, Da es regnet, Ich denke oft daran, Da hast du recht

Almanca da Bağlacı: Sebep Bildiren da

Bağlaç olarak da “-dığı için, -dığından” anlamında bir sebep bildirir. Bir yan cümle (der Nebensatz) başlatır; bu yüzden çekimli fiil yan cümlenin sonuna gider. da’lı yan cümle çoğunlukla ana cümleden önce gelir; o zaman ana cümle fiille başlar:

Yan cümle (da …, fiil sonda)Ana cümle (fiil başta)Türkçe
Da ich keine Zeit habe,kann ich nicht kommen.Vaktim olmadığı için gelemem.
Da es regnet,bleiben wir zu Hause.Yağmur yağdığı için evde kalıyoruz.
Da der Zug Verspätung hatte,kam ich zu spät.Tren rötar yaptığı için geç kaldım.
Da Sie schon hier sind,können wir anfangen.Madem buradasınız, başlayabiliriz.

da bağlacı daha çok yazı dilinde ve resmî konuşmada kullanılır. Ayrılabilen fiiller yan cümlede birleşik yazılır: Da der Kurs um acht Uhr anfängt, … (Kurs saat sekizde başladığı için …). Diğer yan cümle bağlaçları için Almanca yan cümle bağlaçları yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca da ile weil farkı

da ve weil ikisi de sebep bildirir ve ikisinde de fiil sona gider. Fark, sebebin ne kadar “yeni” olduğundadır:

  • weil, dinleyicinin bilmediği, vurgulanan bir sebebi verir ve Warum? sorusunun doğrudan cevabıdır: Warum kommst du nicht? – Weil ich krank bin.
  • da, dinleyicinin zaten bildiği ya da bilinen kabul edilen bir sebebi verir ve genellikle cümlenin başında durur: Da du ja krank bist, bleib lieber zu Hause. (Madem hastasın, evde kal.)
  • Tek başına cevap olarak yalnız weil kullanılır; “Da ich krank bin.” tek başına cevap olmaz.
Almanca da ve weil farkı; da-bileşiği damit ile mit ihr farkı; woran sorusu
Almanca da ve weil farkı; da-bileşiği damit ile mit ihr farkı; woran sorusu

Almanca da Zarfı: Yer Bildiren da

Zarf olarak da bir yeri gösterir. hier (burada) ve dort (orada) arasında, ikisinin anlamını da taşıyabilen genel bir kelimedir. Konuşmada çoğu zaman “burada, evde, mevcut” anlamına gelir:

AlmancaTürkçe
Ist Herr Schmidt da?Bay Schmidt burada mı? / Evde mi?
Ich bin gleich da.Hemen geliyorum. / Birazdan oradayım.
Da drüben ist die Apotheke.Eczane şu karşıda.
Da ist der Bus!İşte otobüs!
Wer ist da?Kim o? (kapıda)
Ist noch Milch da?Süt kaldı mı?

da sein kalıbı “var olmak, mevcut olmak, gelmiş olmak” anlamına gelir: Das Paket ist da. (Paket geldi.) dort ise daha uzak ve belirli bir yeri vurgular: Ich war letztes Jahr in Wien. Dort habe ich Freunde. Yer bildiren diğer zarflar için Almanca yer ve yön zarfları yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca da Zarfı: Zaman Bildiren da

Anlatımlarda, özellikle hikâyelerde da “o sırada, o anda, o zaman” anlamına gelir. Zarf olduğu için cümlenin başına geldiğinde fiil hemen arkasından gelir (fiil 2. sırada):

AlmancaTürkçe
Ich wollte gerade gehen. Da klingelte das Telefon.Tam çıkmak üzereydim. O sırada telefon çaldı.
Als ich ankam, da war es schon dunkel.Vardığımda hava çoktan kararmıştı.
Von da an habe ich jeden Tag Deutsch gelernt.O andan itibaren her gün Almanca çalıştım.
Da war ich zehn Jahre alt.O zaman on yaşındaydım.

Almanca da ile Kurulan Kalıplar

AlmancaTürkçe
Da hast du recht.Bu konuda haklısın.
Da bin ich anderer Meinung.Bu konuda farklı düşünüyorum.
Da kann man nichts machen.Yapacak bir şey yok.
hier und daorada burada; ara sıra
Na, da bin ich gespannt!Merak ediyorum doğrusu!
Da haben wir’s!Al işte! / Dediğim oldu!
nicht da seinevde/burada olmamak

Almanca da-Bileşikleri (da + Edat)

da, edatlarla birleşerek daha önce söz edilmiş bir şeyin yerini tutar: mit dem Stift → damit (onunla), für das Geschenk → dafür (bunun için). Edat ünlüyle başlıyorsa okumayı kolaylaştırmak için araya r girer: da + an → daran, da + auf → darauf.

BileşikEdatÖrnekTürkçe
damitmitDas ist mein Handy. Ich telefoniere damit.Bu benim telefonum. Onunla konuşuyorum.
dafürfürDas Geschenk ist toll. Vielen Dank dafür!Hediye harika. Bunun için çok teşekkürler!
dabeibeiWir machen ein Picknick. Bist du dabei?Piknik yapıyoruz. Sen de var mısın?
davonvonIch habe davon gehört.Bunu duydum.
dazuzuWas sagst du dazu?Buna ne diyorsun?
danachnachZuerst essen wir, danach gehen wir spazieren.Önce yiyoruz, sonra yürüyüşe çıkıyoruz.
darananDenk bitte daran!Lütfen bunu unutma!
daraufaufIch freue mich darauf.Onu dört gözle bekliyorum.
darüberüberWir sprechen morgen darüber.Yarın bunu konuşuruz.
darumumIch kümmere mich darum.Ben onunla ilgilenirim.
Almanca da-bileşikleri kartları: damit, dafür, dabei, daran, darauf, darüber ve örnek cümleler
Almanca da-bileşikleri kartları: damit, dafür, dabei, daran, darauf, darüber ve örnek cümleler

Almanca da-bileşiği mi, edat + zamir mi?

da-bileşikleri yalnız şeyler, olaylar ve fikirler için kullanılır. Bir kişiden söz ediyorsanız edat + kişi zamiri kullanırsınız:

Şey (da-bileşiği)Kişi (edat + zamir)
Das ist mein Auto. Ich fahre damit.Das ist Anna. Ich fahre mit ihr.
Der Urlaub? Ich denke oft daran.Mein Vater? Ich denke oft an ihn.
Das Spiel? Wir sprechen darüber.Der Trainer? Wir sprechen über ihn.

Almanca wo-bileşikleri ile soru

Şeyler hakkında soru sorarken da yerine wo(r)- gelir: Woran denkst du? – An den Urlaub., Worauf wartest du? – Auf den Bus., Womit schreibst du? – Mit dem Kuli. Kişiler için ise edat + soru zamiri kullanılır: An wen denkst du? – An meine Mutter.

Almanca da-bileşiği ile dass ve zu cümleleri

Edatlı fiillerde (sich freuen auf, denken an, warten auf) da-bileşiği arkadan gelen bir dass ya da zu cümlesini haber verir: Ich freue mich darauf, dass du kommst. (Gelmeni dört gözle bekliyorum.), Denk daran, die Tür abzuschließen! (Kapıyı kilitlemeyi unutma!)

Almanca dabei, damit ve darum Kullanımı

Bu üç kelime da-bileşiği olarak başladıkları hâlde günlük dilde ayrı anlamlar da kazanmıştır:

KelimeAnlamıÖrnekTürkçe
dabeiyanında, üzerindeHast du deinen Ausweis dabei?Kimliğin yanında mı?
dabeikatılmak (dabei sein)Ich bin dabei!Ben varım!
dabeibu sırada; oysaEr ist müde. Dabei hat er lange geschlafen.Yorgun. Oysa uzun süre uyudu.
damitonunla (bileşik)Was machst du damit?Onunla ne yapıyorsun?
damit-sın diye (bağlaç, fiil sonda)Ich spreche langsam, damit du mich verstehst.Beni anlayasın diye yavaş konuşuyorum.
darumbu yüzdenIch war krank, darum bin ich nicht gekommen.Hastaydım, bu yüzden gelmedim.

Bağlaç olan damit bir amaç bildirir ve yan cümle kurar; özneler aynıysa çoğu zaman um … zu tercih edilir. Ayrıntılar için Almanca zu kullanımı yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca da ile Örnek Cümleler

Aşağıdaki cümlelerde da’nın farklı görevleri karışık olarak geçiyor. Her cümlede önce da’nın görevini (yer, zaman, sebep, bileşik ya da amaç) bulmaya çalışın, sonra çeviriye bakın:

AlmancaGörevTürkçe
Da ich morgen früh arbeite, gehe ich heute früh ins Bett.sebepYarın sabah çalışacağım için bugün erken yatıyorum.
Ist jemand da? – Ja, ich bin in der Küche.yerKimse var mı? – Evet, mutfaktayım.
Wir saßen beim Essen. Da ging plötzlich das Licht aus.zamanYemekteydik. O sırada ışıklar birden söndü.
Das Formular? Damit habe ich keine Probleme.bileşikForm mu? Onunla bir sorunum yok.
Der Test ist am Montag. Hast du schon dafür gelernt?bileşikSınav pazartesi. Ona çalıştın mı?
Da wir uns schon lange kennen, duzen wir uns.sebepUzun zamandır tanıştığımız için birbirimize “sen” diyoruz.
Die Schlüssel? Die liegen da auf dem Tisch.yerAnahtarlar mı? Şurada, masanın üstünde.
Ich habe keine Lust darauf.bileşikHiç canım istemiyor.
Er hat viel gearbeitet. Dabei verdient er nicht viel.bileşik (dabei = oysa)Çok çalıştı. Oysa fazla kazanmıyor.
Sei bitte pünktlich, damit wir den Zug nicht verpassen.amaç bağlacı (damit)Treni kaçırmayalım diye lütfen dakik ol.

Almanca da Kullanımında Sık Yapılan Hatalar

YanlışDoğruAçıklama
Da ich habe keine Zeit, …Da ich keine Zeit habe, …Bağlaç da’dan sonra fiil sona gider.
Da ich krank bin, ich bleibe zu Hause.Da ich krank bin, bleibe ich zu Hause.Yan cümleden sonra ana cümle fiille başlar.
Warum? – Da ich müde bin.Warum? – Weil ich müde bin.Tek başına cevapta weil kullanılır.
Das ist Tom. Ich spiele damit.Das ist Tom. Ich spiele mit ihm.Kişiler için da-bileşiği kullanılmaz.
Ich denke da an.Ich denke daran.da ile edat bitişik yazılır.
Ich freue mich daauf.Ich freue mich darauf.Ünlüyle başlayan edatta araya r girer.

Almanca da Kullanımı ile Diyaloglar

Telefonda

Frau Kaya: Guten Tag, ist Herr Weber da?İyi günler, Bay Weber orada mı?

Sekretärin: Nein, leider nicht. Da er heute im Homeoffice ist, rufen Sie ihn am besten auf dem Handy an.Maalesef hayır. Bugün evden çalıştığı için en iyisi onu cep telefonundan arayın.

Frau Kaya: Gut, das mache ich. Haben Sie seine Nummer?Tamam, öyle yapayım. Numarası sizde var mı?

Sekretärin: Ja, einen Moment … Da ist sie: 0176 … 23.Evet, bir dakika … İşte: 0176 … 23.

Frau Kaya: Vielen Dank dafür!Bunun için çok teşekkürler!

Arkadaşlar arasında

Tim: Am Samstag machen wir eine Grillparty. Bist du dabei?Cumartesi mangal partisi yapıyoruz. Sen de var mısın?

Selin: Ja, gern! Soll ich etwas mitbringen?Evet, seve seve! Bir şey getireyim mi?

Tim: Vielleicht einen Salat? Denk aber daran, dass Jonas Vegetarier ist.Belki bir salata? Ama Jonas’ın vejetaryen olduğunu unutma.

Selin: Kein Problem, ich kümmere mich darum. Ich freue mich schon darauf!Sorun değil, ben hallederim. Şimdiden dört gözle bekliyorum!

Alıştırmalar

1da-bileşiğini yazın

  1. Ich denke oft an den Urlaub. → Ich denke oft ___.
  2. Wir sprechen über das Problem. → Wir sprechen ___.
  3. Ich schreibe mit dem Kuli. → Ich schreibe ___.
  4. Ich warte auf das Paket. → Ich warte ___.
Cevapları göster
  1. daran
  2. darüber
  3. damit
  4. darauf

2Cümleyi da ile birleştirin

  1. Es ist kalt. Wir bleiben drinnen.
  2. Ich habe Hunger. Ich koche etwas.
  3. Der Laden ist geschlossen. Wir gehen morgen.
Cevapları göster
  1. Da es kalt ist, bleiben wir drinnen.
  2. Da ich Hunger habe, koche ich etwas.
  3. Da der Laden geschlossen ist, gehen wir morgen.

3Almancaya çevirin

  1. Bay Weber burada mı?
  2. İşte otobüs!
  3. Bunun için teşekkürler!
  4. Ben varım!
Cevapları göster
  1. Ist Herr Weber da?
  2. Da ist der Bus!
  3. Danke dafür!
  4. Ich bin dabei!

Sık sorulan sorular

Almanca da ne demek?

Cümledeki görevine göre “orada / burada”, “o sırada”, “-dığı için” ya da edatla birleşerek “onunla, bunun için” gibi anlamlara gelir.

Almanca da bağlacı nasıl kullanılır?

Sebep bildiren bir yan cümle kurar; çekimli fiil sona gider: Da es regnet, bleiben wir zu Hause. Yan cümle başta ise ana cümle fiille başlar.

da ile weil farkı nedir?

weil yeni ve vurgulanan bir sebebi verir, Warum? sorusuna tek başına cevap olabilir. da bilinen bir sebebi verir ve genellikle cümle başında durur.

Almanca dabei ne demek?

Yanında / üzerinde (Hast du Geld dabei?), katılmak (Ich bin dabei!) ve “oysa, bu sırada” anlamlarına gelir.

daran, darauf gibi kelimelerde r neden var?

Edat ünlüyle başlıyorsa (an, auf, über, in, um) telaffuzu kolaylaştırmak için da ile edatın arasına r girer.