Almancadan Türkçeye Geçen Kelimeler: Almanca Kökenli Türkçe Kelimeler Listesi ve Anlamları

Almancadan Türkçeye geçen kelimeler, Arapça, Farsça ya da Fransızcadan gelenlere göre çok daha azdır, ama günlük hayatta sık kullandığımız birkaç kelime doğrudan Almanca kökenlidir: şalter, otoban, fön, şnitzel, dübel. Bu kelimeler daha çok 19. yüzyılın sonundan itibaren teknik, askerî ve bilimsel alanlarda Türkçeye girmiştir. Bu yazıda sözlüklerde Almanca kökenli olarak gösterilen Türkçe kelimeleri, Almanca asıllarını, bugün Almancada ne anlama geldiklerini ve yazımlarının nasıl değiştiğini bulacaksınız. Ayrıca internette Almanca kökenli diye yanlış paylaşılan kelimelere de değindik. Artikeller renklidir: der (eril), die (dişil), das (nötr).

Kaynak notu

Bir kelimenin kökenini öğrenmek için en güvenilir kaynak Türk Dil Kurumu’nun güncel sözlüğüdür (sozluk.gov.tr); orada kelimenin yanında köken dili belirtilir. Bu yazıdaki listeyi bu sözlükteki köken bilgileri esas alınarak hazırladık. İnternette Almanca kökenli diye paylaşılan bazı kelimeler aslında Fransızca, İtalyanca ya da Türkçedir.

Almancadan Türkçeye Geçen Kelimeler Tablosu

TürkçeAlmanca aslıAlmancadaki anlamıNot
şalterder Schalteranahtar, şalter; gişeelektrikle birlikte girmiş
otobandie Autobahnotoyolau → o
fönder Föhnsaç kurutma makinesi; ılık dağ rüzgârırüzgâr adından, bir marka üzerinden alete geçti
şnitzeldas Schnitzelince et dilimi (çoğunlukla pane)Viyana mutfağı
dübelder Dübelduvar dübeliinşaat
şablondie Schablonekalıp, şablonteknik çizim
dizelder Dieseldizel (motor, yakıt)mucit Rudolf Diesel’in adından
haymatlosheimatlos (sıfat)yurtsuz, vatansızhukuk dili
kuvarsder Quarzkuvarsmaden bilimi
şilepder Schlepp(dampfer)çekme, römorkajTürkçede yük gemisi
kayzerder Kaiserimparatortarih
feldmareşalder Feldmarschallmareşalaskerlik
panzerder Panzertank; zırhaskerlik
Almancadan Türkçeye geçen kelimeler: şalter Schalter, otoban Autobahn, şablon Schablone, fön Föhn, şnitzel Schnitzel, dübel Dübel, haymatlos heimatlos
Almancadan Türkçeye geçen kelimeler: şalter Schalter, otoban Autobahn, şablon Schablone, fön Föhn, şnitzel Schnitzel, dübel Dübel, haymatlos heimatlos

Kısaca

  • Türkçedeki Almanca kökenli kelimeler daha çok teknik, askerî ve bilimsel alanlardadır.
  • Almanca sch Türkçede ş, ei ise ay olur: Schalter → şalter, Kaiser → kayzer.
  • Bazı kelimeler Türkçeye Fransızca ya da başka bir dil üzerinden dolaylı geçmiştir.
  • Aynı kelime iki dilde farklı anlam taşıyabilir: Almanca Schalter bankada “gişe” de demektir.
  • Ters yönde, Türkçeden Almancaya geçen kelimeler de vardır: Joghurt, Kiosk, Döner.

Almanca Kelimeler Türkçeye Nasıl Geçti?

Osmanlı Devleti’nin son döneminde, özellikle 19. yüzyılın sonlarından itibaren Almanya ile askerî ve teknik iş birliği arttı; Alman subaylar orduda eğitim verdi, demiryolu ve sanayi projelerinde Alman mühendisler çalıştı. Askerlik ve teknikle ilgili bazı kelimeler bu dönemde Türkçeye girdi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında, 1930’larda Almanya’dan ayrılmak zorunda kalan çok sayıda bilim insanı Türk üniversitelerinde ders verdi; bu da bilim dilinde Almancanın etkisini artırdı. Yine de Türkçeye giren yabancı kelimelerin çok büyük kısmı Arapça, Farsça, Fransızca ve son dönemde İngilizcedir; Almanca kökenli kelimelerin sayısı sınırlıdır ve çoğu belirli meslek alanlarında kalmıştır.

1960’lardan sonra Almanya’ya giden işçiler ve aileleri sayesinde iki dil arasında yeni bir etkileşim başladı. Almanya’daki Türkler arasında Ausländeramt, Kindergeld, Rente gibi kelimeler konuşmaya karışsa da bunlar standart Türkçeye girmedi. Günlük Almanca kelimeleri öğrenmek isterseniz Almanca kelimeler ve okunuşları yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca Kökenli Kelimeler Alanlara Göre

Almanca kökenli Türkçe kelimeler alanlara göre: teknik şalter dübel şablon dizel, bilim kuvars, ulaşım otoban şilep, tarih kayzer feldmareşal panzer, günlük fön şnitzel
Almanca kökenli Türkçe kelimeler alanlara göre: teknik şalter dübel şablon dizel, bilim kuvars, ulaşım otoban şilep, tarih kayzer feldmareşal panzer, günlük fön şnitzel

Almanca Kökenli Teknik Kelimeler

Elektrik, inşaat ve makine alanında Almanca etkisi belirgindir. şalter (der Schalter) elektrik devresini açıp kapayan düzenektir; dübel (der Dübel) duvara vida tutturmak için kullanılır; şablon (die Schablone) bir biçimi tekrar tekrar çizmeye ya da kesmeye yarayan kalıptır; dizel ise motoru icat eden Rudolf Diesel’in adından gelir.

Almanca Kökenli Bilim ve Denizcilik Kelimeleri

Maden bilimi alanında kuvars (der Quarz) doğrudan Almanca kökenlidir. Denizcilikte kullanılan şilep (yük gemisi) ise Almanca Schlepp (çekme) kelimesinden gelir; Almancada der Schlepper bugün “römorkör” demektir.

Almanca Kökenli Tarih ve Askerlik Kelimeleri

kayzer (der Kaiser) özellikle Alman imparatoru için kullanılır. feldmareşal (der Feldmarschall) ve panzer (der Panzer, “zırh, tank”) askerî tarih metinlerinde geçer. Kaiser kelimesinin kendisi de Latince Caesar’dan gelir.

Almanca Kökenli Günlük Kelimeler

Günlük hayatta en sık duyduklarımız fön, şnitzel ve otoban’dır. TDK sözlüğünde ayrı madde olarak yer almasa da müsli (das Müsli), köpek ırkları doberman (der Dobermann) ve rottweiler (der Rottweiler) ile hamster (der Hamster) Türkçede Almanca adlarıyla kullanılır.

Almancada Bu Kelimeler Bugün Ne Demek?

Bir kelime başka bir dile geçtiğinde çoğu zaman anlamının yalnız bir kısmını taşır. Almanca öğrenirken bu farklar sizi şaşırtabilir:

AlmancaTürkçedeAlmancada ayrıcaÖrnek
der Schalterşaltergişe (banka, postane)Bitte gehen Sie zum Schalter 3.
der Föhnfön (saç kurutma)Alplerde esen ılık, kuru rüzgârHeute haben wir Föhn in München.
der Panzerpanzer (tank)zırh; kaplumbağa kabuğuDie Schildkröte hat einen harten Panzer.
die Schabloneşablonklişe, kalıplaşmış düşünce (mecaz)Er denkt in Schablonen.
die Autobahnotobanaynı anlam: otoyolAuf der Autobahn gibt es oft Stau.

Almancada Föhn anlamında saç kurutma makinesi için der Haartrockner kelimesi de kullanılır; föhnen ise “fönlemek” demektir: Ich föhne mir die Haare.

Almanca Kelimeler Türkçede Nasıl Yazılıyor?

Almanca kelimeler Türkçede nasıl yazılıyor: sch → ş, ei → ay, au → o, ö ü, ie → i
Almanca kelimeler Türkçede nasıl yazılıyor: sch → ş, ei → ay, au → o, ö ü, ie → i

Türkçe kelimeleri okunduğu gibi yazdığı için Almanca kelimeler Türkçeye geçerken Türkçe yazıma uyarlanmıştır. Bu dönüşümleri bilmek, Almanca okurken de işinize yarar: sch neredeyse her zaman “ş”, ei “ay”, eu ve äu “oy”, ie uzun “i”, z ise “ts” okunur (Zeit → “tsayt”). Almanca okunuş kuralları için Almanca telaffuz kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

Almanca Kökenli Kelimelerin Almancada Okunuşu

Bu kelimeleri Türkçede biliyor olmanız, Almancada doğru telaffuz ettiğiniz anlamına gelmez. Almancada vurgu çoğu zaman ilk hecededir ve kelime sonundaki -er “ır / a” gibi, -el ise “ıl” gibi okunur:

AlmancaOkunuşu (yaklaşık)Türkçedeki biçimi
SchalterŞAL-tırşalter
AutobahnAU-to-baanotoban
FöhnFÖÖNfön
SchnitzelŞNİ-tsılşnitzel
DübelDÜ-bıldübel
DieselDİİ-zıldizel
KaiserKAY-zırkayzer
Schabloneşa-BLOO-neşablon

Türkçede otoban son heceden vurgulanırken Almancada AUtobahn ilk heceden vurgulanır; Schnitzel’deki z ise “ts” okunur. Kelime sonundaki -g ve -d sertleşir: Berg “berk”, Rad “rat” diye okunur.

Almanca Öğrenirken Bu Kelimelerden Nasıl Yararlanırsınız?

  • Artikeliyle ezberleyin: Türkçede bildiğiniz kelimeyi Almancada artikeliyle öğrenin: der Schalter, die Autobahn, das Schnitzel. Kelimenin kendisi tanıdık olduğu için artikeli akılda kalır.
  • Bileşik isimlerde kullanın: Bu kelimeler birçok bileşik ismin parçasıdır: der Lichtschalter (ışık düğmesi), die Autobahnausfahrt (otoban çıkışı), das Wiener Schnitzel (Viyana şnitzeli).
  • Anlam farkına dikkat edin: Schalter gibi kelimelerin Almancada başka anlamları da olduğunu unutmayın; bankada “Wo ist der Schalter?” diye sorduğunuzda gişeyi sorarsınız.
  • Ses kurallarını tersine çevirin: Türkçedeki ş çoğu zaman Almancada sch, ay ise ei olarak yazılır. Bu, yazım hatalarınızı azaltır.

Almanca Bileşik İsimlerde Bu Kelimeler

AlmancaTürkçe
der Lichtschalterışık düğmesi
der Bankschalterbanka gişesi
die Autobahnauffahrtotoban girişi
die Autobahnraststätteotoban dinlenme tesisi
der Dieselmotordizel motor

Bu bileşik isimleri bilmek, Almanya’da tabelaları ve yol işaretlerini anlamanızı kolaylaştırır.

Almanca ve Türkçede Ortak Uluslararası Kelimeler

Almanca öğrenmeye başlayan Türkler, iki dilde neredeyse aynı olan birçok kelimeyle karşılaşır. Bunların çoğu Almancadan değil, Latince, Yunanca ya da Fransızcadan her iki dile ayrı ayrı geçmiş uluslararası kelimelerdir; Türkçeye çoğunlukla Fransızca üzerinden girmişlerdir. Yine de kelime öğrenmeyi çok kolaylaştırırlar:

AlmancaTürkçeNot
das HotelotelFransızca kökenli
das Taxitaksiuluslararası
die MusikmüzikYunanca kökenli
das TelefontelefonYunanca unsurlardan
die UniversitätüniversiteLatince kökenli
der BusotobüsLatince omnibus’tan

Bu kelimelerin artikellerine ve vurgusuna dikkat edin: die MuSIK, die UniversiTÄT. Yazımları da bazen farklıdır (Taxi ↔ taksi). Bu tür kelimeleri tanımak, Almanca okuma metinlerini anlamayı ilk günden kolaylaştırır.

Almanca Kökenli Kelimelerle Okuma Metni

Eine Fahrt nach Wien

Am Samstag sind wir mit dem Auto nach Wien gefahren.

Auf der Autobahn gab es zum Glück keinen Stau.

Unser Auto hat einen Dieselmotor, deshalb mussten wir nur einmal tanken.

In Wien haben wir natürlich ein Wiener Schnitzel gegessen.

Im Hotel war der Föhn kaputt, aber die Rezeption hat uns schnell einen neuen gebracht.

Am Sonntag haben wir ein Museum über die Zeit der Kaiser besucht.

Türkçe çevirisi

Cumartesi arabayla Viyana’ya gittik.

Otobanda neyse ki trafik sıkışıklığı yoktu.

Arabamızın dizel motoru var, bu yüzden yalnız bir kez yakıt almamız gerekti.

Viyana’da tabii ki bir Viyana şnitzeli yedik.

Otelde fön bozuktu, ama resepsiyon hemen yenisini getirdi.

Pazar günü imparatorlar dönemini anlatan bir müzeyi gezdik.

Almancadan Dolaylı Geçen Kelimeler

Bazı kelimeler Almanca kökenlidir ama Türkçeye başka bir dil, çoğunlukla Fransızca üzerinden gelmiştir. Sözlükler bu kelimelerin kaynağını “Fr.” olarak gösterir:

TürkçeGeldiği dilAlmanca köküAçıklama
vasistasFransızca (vasistas)Was ist das?Fransızlar küçük pencereye “Bu ne?” sorusundan bu adı vermiştir.
valsFransızca (valse)der Walzerdans adı Almancadan Fransızcaya, oradan Türkçeye geçmiştir.
aysbergFransızca (iceberg; TDK)der EisbergTDK Fransızca gösterir, ama “ays” okunuşu Almanca Eisberg’e işaret eder.
kobaltFransızca (cobalt)das Kobalt < der KoboldAlmancada “yer altı cini” anlamındaki Kobold’dan; madenciler işe yaramaz sandıkları cevhere bu adı vermiş.
kumpirBulgarca (kompir; TDK)Grundbirne (ağız)Bulgarca kompir, Almanca ağızlardaki “yer armudu”, yani patates anlamındaki kelimeden gelir.

Almanca Kökenli Diye Yanlış Bilinen Kelimeler

İnternette Almanca kökenli diye paylaşılan bazı listelerde ciddi hatalar vardır. Örnekler:

KelimeYaygın yanlışDoğrusu (sözlüklere göre)
pancar“Panzer”den geldiğiAlmancayla ilgisi yoktur.
pansumanAlmanca olduğuFransızca pansement.
brandaAlmanca “Brandtuch”tan geldiğiİtalyanca kökenlidir.
markaAlmanca Marke’den geldiğiİtalyanca marca.
karnabaharAlmanca çeviri olduğuRumca ile Farsça bahār birleşmesinden.
kumpirdoğrudan Avusturya Almancasından geldiğiBulgarca üzerinden gelmiştir (yukarıya bakın).

Bir kelimenin kökeninden emin değilseniz TDK’nın güncel sözlüğüne bakın ve köken bilgisini oradan kontrol edin.

Türkçeden Almancaya Geçen Kelimeler

Etkileşim tek yönlü değildir. Türkçeden Almancaya da kelimeler geçmiştir; bunların bir kısmı Osmanlı döneminde, bir kısmı Almanya’daki Türk toplumu aracılığıyla girmiştir:

AlmancaTürkçe
der Joghurtyoğurt
der Kioskköşk → büfe (Almancaya Fransızca üzerinden)
der Dönerdöner
der Diwandivan (kanepe; Türkçe aracılığıyla, asıl köken Arapça/Farsça)
der Kaftankaftan (Türkçe aracılığıyla, asıl köken Farsça)

Bu konuyu ayrıntılı olarak Almancadaki Türkçe kelimeler yazımızda anlattık.

Almanca Kökenli Kelimelerle Örnek Cümleler

AlmancaTürkçe
Mach bitte den Schalter aus.Lütfen şalteri kapat.
Wir fahren über die Autobahn nach Berlin.Otobanla Berlin’e gidiyoruz.
Ich brauche noch zwei Dübel für das Regal.Raf için iki dübel daha lazım.
Zum Mittagessen gibt es Schnitzel mit Kartoffelsalat.Öğle yemeğinde patates salatalı şnitzel var.
Die Titanic ist mit einem Eisberg zusammengestoßen.Titanik bir buzdağına çarptı.
Er hat keine Staatsangehörigkeit, er ist heimatlos.Hiçbir ülkenin vatandaşı değil, haymatlos.
Wo ist hier der Lichtschalter?Burada ışık düğmesi nerede?
Der Panzer der Schildkröte ist sehr hart.Kaplumbağanın kabuğu çok sert.
Morgens esse ich gern Müsli mit Joghurt.Sabahları yoğurtlu müsli yemeyi severim.

Almanca Kökenli Kelimeler ile Diyaloglar

Sınıfta

Lehrerin: Wer kennt ein deutsches Wort, das es auch im Türkischen gibt?Türkçede de olan bir Almanca kelime bilen var mı?

Elif: Autobahn! Auf Türkisch sagen wir „otoban“.Autobahn! Türkçede “otoban” diyoruz.

Can: Und Schalter – bei uns ist das „şalter“.Bir de Schalter – bizde “şalter”.

Lehrerin: Sehr gut! Aber Achtung: Am Bankschalter bezahlt man, da gibt es keinen Strom.Çok güzel! Ama dikkat: banka gişesinde ödeme yapılır, orada elektrik yok.

Kuaförde

Friseurin: Soll ich Ihre Haare föhnen?Saçınızı fönleyeyim mi?

Zeynep: Ja, gern. „Fön“ sagt man auf Türkisch übrigens auch!Evet, lütfen. Bu arada Türkçede de “fön” deniyor!

Friseurin: Wirklich? Das wusste ich nicht.Gerçekten mi? Bilmiyordum.

Alıştırmalar

1Almanca aslını yazın

  1. şalter
  2. otoban
  3. şablon
  4. şnitzel
  5. dübel
Cevapları göster
  1. der Schalter
  2. die Autobahn
  3. die Schablone
  4. das Schnitzel
  5. der Dübel

2Doğru mu yanlış mı?

  1. “Pancar” Almanca Panzer kelimesinden gelir.
  2. “Haymatlos” Almanca heimatlos kelimesinden gelir.
  3. Almanca Schalter bankada “gişe” anlamına da gelir.
Cevapları göster
  1. Yanlış.
  2. Doğru.
  3. Doğru.

3Almanca okunuşla Türkçe yazımı eşleştirin

  1. Eis
  2. Sch
  3. Au (Autobahn)
Cevapları göster
  1. ay
  2. ş
  3. o

Sık sorulan sorular

Almancadan Türkçeye geçen kelimeler nelerdir?

TDK’ye göre en bilinenleri şalter, otoban, fön, şnitzel, dübel, şablon, dizel, haymatlos, kuvars, şilep, kayzer, feldmareşal ve panzer’dir. Aysberg, kobalt ve vals gibi bazıları Almanca kökenli olup Fransızca üzerinden gelmiştir.

Türkçede kaç tane Almanca kelime var?

Sayı sözlüğe göre değişir, ama Arapça, Farsça ve Fransızcadan gelen binlerce kelimeye kıyasla Almanca kökenli kelimeler azdır; büyük kısmı teknik ve bilimsel terimlerdir.

Otoban Almanca mı?

Evet. Otoban, Almanca die Autobahn (otoyol) kelimesinden gelir.

Fön kelimesi nereden gelir?

Almanca der Föhn kelimesinden. Almancada bu kelime hem saç kurutma makinesi hem de Alplerde esen ılık bir rüzgâr anlamına gelir.

Haymatlos ne demek?

Haymatlos, Almanca heimatlos (yurtsuz) kelimesinden gelir ve Türkçede hiçbir devletin vatandaşı olmayan, vatansız kişi için kullanılır. Almancada Heimat “yurt, memleket”, -los ise “-sız” demektir.

Şnitzel Almanca mı?

Evet. Şnitzel, Almanca das Schnitzel kelimesinden gelir; schnitzen “oymak, kesmek” fiiliyle ilgilidir. En ünlüsü Viyana şnitzeli (Wiener Schnitzel)’dir.

Aysberg ne demek?

Aysberg buzdağı demektir. TDK kelimenin Türkçeye Fransızca iceberg’den geldiğini gösterir; Türkçedeki “ays” okunuşu ise Almanca Eisberg’e çok yakındır.

Bir kelimenin Almanca kökenli olduğunu nasıl anlarım?

TDK’nın güncel sözlüğünde (sozluk.gov.tr) kelimenin yanında köken dili yazılır; Almanca kökenli kelimelerde “Almanca” ibaresi görülür.